جستجوی پیشرفته
بازدید
3970
تاریخ بروزرسانی 1391/08/21
کد سایت fa19575 کد بایگانی 20349 نمایه ویژگی های دانشجویان و دانش پژوهان خوب
خلاصه پرسش
ویژگی های دانشجویان و دانش پژوهان خوب، چیست؟
پرسش
ویژگی دانشجوی خوب و هرکسی که در طلب دانش است، چیست؟
پاسخ اجمالی

نمونه ای از ویژگی ها و آداب مهم برای کسی که در طلب دانش است -چه از دانش آموز، دانشجو و طلبه- عبارت است از: تزکیه نفس و خودسازی، تلاش و نشاط علمی، بزرگداشت مقام استاد، درک و بینش درست سیاسی و ... .

 

مهم ترین ویژگی دانشجو و دانش پژوه خوب، همچنین ادب تحصیل علم، این است که در مسیر یادگیری و رشد علمی، دارای نیّت پاک باشند و در جهت هدفی الاهی و انسانی گام بردارند. نیز در راه تحصیل علم باید -در خواندن، نوشتن، مباحثه، تفکّر، حفظ کردن مطالب، و...- همواره کوشا بود، و همبستگی با اشتغالات علمی را مطلوبِ خویش برشمرده و آن را سرمایه زندگانی خود دانست.

 

پاسخ تفصیلی

بحث از ویژگی ها و آداب مهم برای دانشجویان و دانش پژوهان – چه دانش آموز، دانشجو و چه طلبه - در چند بخش زیر به اختصار بیان می شود و برای آگاهی بیشتر به منابع مربوطه مراجعه شود:

 

الف. تزکیه نفس و خودسازی

 

تزکیه نفس و خودسازی - رهیدن از رذایل و رسیدن به فضایل اخلاقی- با اعمال ویژه ای همراه و قابل تحقّق است که در این بخش از بحث چند نمونه بیان می شود:

 

1. اخلاص و پاک سازی نیّت

 

نخستین ویژگی و ادب تحصیل علم که باید به عنوان یک امر ضروری و قطعی مورد توجّه دانش پژوهان قرار گیرد، این است که در مسیر یادگیری و رشد علمی، دارای نیّت پاک باشند و در جهت هدفی الاهی و انسانی گام بردارند؛ زیرا محور و کانون ارزش عمل و رفتار هرکسی بر قصد و نیّت و جهت گیری او مبتنی است. براساس همین قصد و نیّت است که اعمال و رفتار انسان گاهی همچون سفال و کوزه شکسته ای فاقد ارزش می شود، و گاهی نیز همین اعمال و رفتار در سایه نیّت و جهت یابی، و هدف گیریِ درست و الاهی، همانند گوهری گرانبها آنچنان دارای ارزش و اعتبار می گردد که نمی توان آن را به علّت گرانمایگی، ارزیابی کرد، و گاهی نیز همین اعمال و رفتار، به جهت هدف گیری های نادرست و غیرانسانی به صورت وزر و وبالی بر دوش انسان سنگینی کرده، و برگه های جرم و گناه فزون تری بر صفحات زندگی و پرونده اعمال سیاه او اضافه خواهد نمود. [1] همان طور که در سخنان مبارک رسول اکرم (ص) آمده است:

 

«مردم در روز قیامت بر حسب نیّت ها (و اراده های خویش)، محشور می شوند». [2]

 

«علم و دانش را با این اهداف [بی ارزش] نیاموزید که با سفیهان و نابخردان درافتید، و با دانشمندان به جدال و ستیز برخیزید، و یا نظر مردم را به خود معطوف سازید؛ بلکه در گفتار خویش، پویای همان اهدافی باشید که در پیشگاه خداوند متعال و در نزد او قرار دارد؛ زیرا آنچه نزد خدا است پایدار و فناناپذیر است؛ چون خداوند، باقی و پایدار است...». [3]

 

بنابراین، دانشجویان و دانش پژوهان ، در کوشش های علمی و عملی خود رضایت خدا و طاعت از فرمانِ او و پیراستن خویش از رذایل اخلاقی و ارشاد بندگان خدای متعال به حقایق دین و خدمت به اسلام را هدف خویش قرار دهند. و از اهداف دنیاییِ نادرست و کم ارزش دوری کنند. همچنین نباید هدف از کسب علم و دانش، برتری جویی و بالیدن نسبت به دیگران قرار گیرد.

 

2. هماهنگی گفتار و رفتار با علوم معنوی

 

یکی دیگر از ویژگی هایی که باید دانشجویان و دانش پژوهان در حوزه علوم معنوی و معارف دینی به آن اهتمام و عنایت داشته باشند، این است که همراه با آموختن این علوم و آگاهی ها، به تدریج، این معارف را بکار بندند. علم و دانش به منزله درخت، و عمل کردن بر طبق آن بسان میوه همان درخت است.

 

امام صادق (ع) فرمود: «اگر عالم و دانشمند به علم خود عمل نکند، موعظه و اندرز او از دلها می لغزد، چنان که باران از سنگ صاف بلغزد ». [4]

 

3. پالایش دل از رذایل اخلاقی

 

کسی که در راه کسب دانش است، باید دل و جان خود را از رذایل اخلاقی که شخصیّت روحی و معنوی انسان را به انحطاط و نابودی می کشاند، پالایش کند و خود را آراسته به فضایل اخلاقی نماید. [5]

 

4. اهتمام به انجام واجبات و ترک محرّمات

 

اهل علم - همانند دیگر انسان ها - باید به انجام واجبات؛ مانند نماز، روزه، و ... اهتمام داشته، و از گناهان دوری کنند؛ زیرا اعضا و اندام های انسان نیز دارای احکام خاص است که در جاهای مناسب خود – مانند کتاب های فقهی و رساله توضیح المسائل - مورد بحث و بررسی قرار گرفته است که هر فرد مسلمانی باید ناگزیر آنها را فرا گیرد و در برابر این مقررّات، سر تسلیم و طاعت فرود آورد.

 

ب. تلاش، تحرّک و نشاط علمی

 

محتوای این ویژگی ضمن موارد ذیل بیان می شود:

 

1. در راه تحصیل علم باید - در خواندن، نوشتن، مباحثه، تفکّر، حفظ کردن مطالب، و... - همواره کوشا بود، و همبستگی با اشتغالات علمی را مطلوبِ خویش برشمرده و آن را سرمایه زندگانی خود دانست. [6] پیامبر اکرم(ص) فرمود: «خداوند – عزّ و جلّ – می فرماید: مذاکرات و گفت و گوهای علمی در میان بندگانم – به شرط آنکه این مذاکرات، آنان را به امر و فرمان و شناخت من، رهنمون باشد – از عواملی است که می تواند قلب های مرده و دل های خفته را زنده و بیدار سازد». [7]

 

2. پا گذاشتن در محیط درس و مدرسه، این وظیفه را برعهده انسان مى ‏گذارد که آنچه یاد گرفته به دیگران نیز بیاموزد. انبار کردن دانش و دریغ داشتن آن از دیگران کار مطلوبى نیست. از این رو، اهل علم نباید در انتقال آگاهی هاى خود به کسانی که در مقام علمی پایین تر و ضعیف هستند، تنگ نظر و بخیل باشند، بلکه موظّف اند آنچه را مى ‏دانند به تناسب به آنها بیاموزند و بر معلوماتشان بیفزایند.   امام باقر (ع) فرمود: «زکات‏ علم‏ این است که آن را به بندگان یاد بدهى». [8]

 

3. از معاشرت با افرادی که دانشجو و دانش پژوه را از مسیر تحصیل و هدفش منحرف، و به خود سرگرم می سازند، به ویژه افرادی که عُمر خویش را بیهوده صرف می نمایند، خودداری کند. [9]

 

4. در مقدار آموختن راضی باشد، ولی قانع نباشد، و با وجود این که می تواند اندوخته هایِ علمی را در خویشتن ذخیره سازد به سرمایه کم و اندوخته های کمِ علمی قانع نشود، و تلاش و کوشش علمی را به آینده موکول نکند و تأخیر نیندازد؛ زیرا در لابلای تأخیر در هر کاری، ممکن است آفات و حوادثی زیانبار پیش آمد کند؛ همان طور که امام علی (ع) فرموده است: «استفاده نکردن از فرصت‏ها و به هدر دادن آنها پشیمانى و اندوه مى ‏آورد». [10] علاوه بر این می تواند فرصت های دیگر را که در پیش دارد، صَرفِ تحصیل مطالب سودمندِ دیگر نماید.

 

ج. بزرگداشت مقام معلّم و استاد

 

هرکه به تحصیل علم و دانش مشغول است، باید با دیده تکریم و احترام به معلّم و استاد خویش بنگرد؛ زیرا اگر شاگرد با چنین دیدگاهی احترام آمیز به استاد خود بنگرد، می تواند به بهره گیری از استاد و نفوذ و ثباتِ بیان و گفتارِ او در ذهن خود کمک نماید. [11] بنابراین، شاگرد باید حقوق استاد خود را بشناسد سپس آنها را عملی نماید. [12]

 

ائمه اطهار (ع) درباره احترام شاگرد به استاد و حقوقی که او باید در حقّ معلّم خویش رعایت نماید، بسیار سفارش فرموده اند و مصادیقی را نیز برای تحقّق این احترام و ادب شمرده اند، مانند این که امام سجّاد (ع) این موارد را به عنوان حقوق استاد بر گردن شاگرد برمی شمرند:

 

1. مقام استاد را بزرگ بداند؛ 2. به مجلس درس استاد احترام نهد؛ 3. به سخنان او گوش دهد؛ 4. شاگرد ذهن خود را تنها براى [گوش دادن به سخنان‏] او اختصاص دهد؛ 5. فهم خود را براى استاد به کار گیرد؛ 6. با دلى پاک به سخنان او گوش سپارد و ... . [13]

 

د. داشتن درک و بینش سیاسی و اجتماعی

 

دانشجویان و دانش پژوهان به عنوان قشر فرهنگی جامعه باید نسبت به مسائل سیاسی و اجتماعی آگاهی و بینش داشته باشند، تا اندازه ای که به تحصیل علم و دانش آنان آسیبی نرساند و دانشجو و دانش پژوه را از هدف علمی او دور نکند.

 

امام علی (ع) فرموده است: «کسى که اوضاع روزگار خود را می شناسد از آمادگى در مقابل مقتضیات آن غفلت نمى ‏ورزد». [14]

 

ویژگی های یک دانشجو و دانش پژوه خوب و آداب تحصیل علم و دانش مباحث بیشتری را در بر دارد که در این باره می توان به منابع اختصاصی مربوط به آداب تعلیم و تعلّم مانند کتاب «منیة المرید فی أدب المفید و المستفید» [15] که ترجمه و شرح آن نیز هست، مراجعه کرد.

 



[1] . حجّتی، سید محمدباقر، آداب تعلیم و تعلّم در اسلام (تحریری جدید از ترجمه گزارش گونه کتاب منیة المرید فی أدب المفید و المستفید)، ص 120،(با تلخیص و ویرایش)، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، چاپ بیستم، 1374ش.

[2] . علامه مجلسى، بحار الأنوار، ج 67، ص 249، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403ق؛ شهید ثانى، زین الدین بن على، منیة المرید فی أدب المفید و المستفید، محقق و مصحح: مختارى، رضا، ص 133، مکتب الإعلام الإسلامی، قم، چاپ اول، 1409ق.

[3] . بحارالانوار، ج 2، ص 38؛ منیة المرید فی أدب المفید و المستفید، ص 135.

[4] . کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفارى على اکبر و آخوندى، محمد، ج 1، ص 44، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

[5] . حقایق و مصادیق مربوط به رذائل و فضایل اخلاقی در کتاب هایی اخلاقی بحث شده که لازم است مورد مطالعه و مراجعه قرار گیرد؛ و نیز ر.ک: نمایه «راهنمایی برای زدودن رذایل»، سؤال 2604 (سایت: 2741) .

[6] . ر.ک: آداب تعلیم و تعلّم در اسلام، ص 208 و 209.

[7] . الکافی، ج 1، ص 41.

[8] . همان.

[9] . آداب تعلیم و تعلّم در اسلام، ص 342 و 343.

[10] . بحار الأنوار، ج 68، ص 217.

[11] . آداب تعلیم و تعلّم در اسلام، ص 369 و 370.

[12] . ر.ک: نمایه «فراگیری حکمت و دانش»، سؤال 6797 (سایت: 6986) .

[13] . ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول عن آل الرسول (ص)، محقق و مصحح: غفارى، على اکبر، ص 260، جامعه مدرسین، قم، چاپ دوم، 1404ق.

[14] . الکافی، ج 8، ص 23.

[15] . اثر شهید ثانی، زین الدین بن علی عاملی (شهادت، 966ق).

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • مفهوم این بیت چیست و اشاره به چه چیزی دارد؟ اگر کافر بدانستی که بت چیست یقین کردی که دین در بت پرستی است
    1976 اصطلاحات 1392/02/10
    اولاً: متن اصلی شعر به این صورت است: مسلمان گر بدانستی که بت چیست یقین کردی که دین در بت پرستی استثانیاً: شاعر این شعر، شیخ محمود شبستری است، وی هر چند از حکیمان و عارفان بزرگ است، اما ظاهر سخن وی حجیتی برای دیگران ندارد.ثالثاً: توجیهات و تفسیرهایی برای شعر شده ...
  • دلیل ولایت معصومان‏ علیهم السلام چیست؟
    3663 ضرورت وجود امام 1386/04/30
    ولایت معصومان‏ علیهم السلام را به ادله اربعه: کتاب، سنت، عقل و اجماع، مى‏توان اثبات کرد. اجماع علماى شیعه، بى نیاز از مراجعه به کلماتشان، آن گونه واضح است که حتى از سوى دانشمندان سایر مذاهب در آن تردید نشده است. در مورد دلیل عقلى، برخى به قاعده‏ى "لطف"تمسک کرده و آن ...
  • داستان هایی که در تورات آمده؛ مانند نافرمانی حضرت سلیمان از خدا تا چه حد درست می باشد؟
    5094 کلام قدیم 1389/04/29
    می توان پرسش شما را در موارد زیر خلاصه کرد:1.آیا متن و محتوای تورات به ویژه نسبت به داستان ها صحیح است یا این که تحریف شده است؟2.آیا پیامبران و خصوصاً حضرت سلیمان از خداوند نا فرمانی می کردند؟3.اعتبار داستان تورات نسبت به پادشاهی هخامنشیان چگونه است؟در پاسخ به پرسش ...
  • کیفیت تشریع حجاب در اسلام چگونه بوده است؟
    3121 حقوق و احکام 1389/10/22
    قبل از اسلام زنان براى حضور در اجتماع از پوشش مناسبی برخوردار نبودند. اسلام با ظهور خود، تکلیف این مسئله را معلوم کرد. احکام و محدوده حجاب زنان در آیات سوره های" احزاب" و "نور"  مطرح شده است. دستوراتی که در خصوص زنان در آیات سوره نور آمده عبارت اند ...
  • معنای صفات ثبوتیه و سلبیه خداوند چیست؟
    3713 صفات فعلیه 1392/08/13
    اندیشمندان در حوزه مسائل اعتقادی و دینی پس از تبیین براهین اثبات ذات خداوند متعال، به بیان اثبات صفات خداوند می‌پردازند. در نظر آنان صفات خداوند به چند دسته تقسیم می‌شود؛ یکی از آن تقسیمات: تقسیم صفات به ثبوتی و سلبی است. صفات ثبوتی را گاهی صفات جمال یا کمال ...
  • منظور از مقتسمین در آیات 89 تا 91 سوره حجر چه کسانی هستند؟
    2107 تفسیر 1389/03/20
    از مجموع نظریات مفسران در تفسیر آیه‏ "کَما أَنْزَلْنا عَلَى الْمُقْتَسِمِینَ"‏ استفاده می شود که در معنای این آیه سه احتمال وجود دارد:1. ممکن است منظور از مقتسمین سران کفّار باشند که نیروهایى را در ایام حج بر سر جاده‏ها و ورودى‏هاى مکّه تقسیم مى‏کردند، تا به مسافران بگویند که ...
  • دریافت «زیر میزی» از طرف پزشکان، چه حکمی دارد؟
    3250 حقوق و احکام 1386/01/30
    دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):بسمه تعالىپزشک اگر کارمند دولت در بیمارستان باشد که حقوق خود را از صندوق دولت دریافت مى‌نماید و یا عمل جراحى را بر اساس دریافت ‏اجرت عمل از شرکت بیمه دریافت مى‌نماید حق مطالبه مبلغ اضافى از بیمار را ندارد.‏دفتر حضرت آیت ...
  • آیا روزه در سفر از نگاه شیعه نیز اختیاری است؟
    5361 حقوق و احکام 1389/02/30
    روزه گرفتن بر هر مسلمانی واجب است، و نیز واجب است که آن روزه در ماه مبارک رمضان گرفته شود، پس اگر به سبب مانع و عذری؛ مانند مریضی و سفر، حکم وجوب روزه در ماه رمضان برداشته شد، باید همان تعداد از روزهای مریضی و سفر در وقت دیگر ...
  • آیا بیرون آوردن انگشتر در بین وضو موجب قطع موالات شده و اعادۀ وضو لازم است؟
    2100 حقوق و احکام 1391/02/07
    به دلیل آن که موالات، موضوعی عرفی است، با درآوردن انگشتر، موالات بهم نمی خورد. [1] در سایر موارد نیز باید به شیوه­ای عمل کرد که وضو از حالت پیوستگی خود خارج نشود و تشخیص آن نیز بر عهدۀ عرف است.   [1]. استفتا ...
  • دو صفت الحی القیوم در کدام سوره آمده است؟
    3526 تفسیر 1386/09/10
    الحی القیوم دو صفت از صفات ذات باری تعالی است که "الحی" به معنای" زنده" و "القیوم" به معنای "قائم به ذات خویش‏" است. این دو صفت به صورت با هم، در سه آیه از آیات قرآن آمده است:1. بقره، آیه 255: اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ ....یعنی: ...

پربازدیدترین‌ها

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

3872  نفر